หัวข้อ : "เจ้านายทางเหนือ" จาก สกุลไทย ฉบับ 2389 ปีที่ 46 ประจำวันอังคารที่ 1 สิงหาคม 2543 ข้อความ : วันนี้ได้โอกาสค้นเว็บของ สกุลไทย คอลัมน์ เวียงวัง ของคุณจุลลดา ภักดีภูมินทร์ ที่กล่าวถึงเจ้านายฝ่ายเหนือ ก็เลยนำมาให้อ่านกันน่ะครับผม สกุลไทย ฉบับที่ 2389 ปีที่ 46 ประจำวันอังคารที่ 1 สิงหาคม 2543 บทความ-สารคดี โดย จุลลดา ภักดีภูมินทร์ เจ้านายทางเหนือ -อยากทราบเรื่องของเจ้านายทางฝ่ายเหนือบ้าง แต่ไม่ทราบว่าจะเกี่ยวข้องกับ"เวียงวัง" ที่เขียนอยู่หรือเปล่า เพราะเมื่อช่วงที่ผ่านมาได้อ่านทั้งใน "สกุลไทย" และนิตยสารหลายฉบับลงเกี่ยวกับการบูรณะพระตำหนักดาราภิรมย์ ของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี เห็นมีเจ้านายฝ่ายเหนือร่วมกันทำงานครั้งนี้ เช่นเจ้าวงศักดิ์ ณ เชียงใหม่ คุณหญิงเจ้าระวิพรรณ ณ เชียงใหม่ ฯลฯ สงสัยเพราะนอกจากเจ้ากอแก้วประกายกาวิล ณ เชียงใหม่ แล้วก็ไม่คิดว่าจะมีเจ้านายฝ่ายเหนือท่านอื่นอีก มีกฎเกณฑ์การเป็นเจ้าอย่างไร - จดหมายฉบับนี้ค้างอยู่หลายเดือน จึงได้มีโอกาสตอบ ต้องขออภัยด้วยที่เนิ่นช้า "เวียงวัง" เจ้านายฝ่ายเหนือ เกี่ยวข้องกับ "เวียงวัง" กรุงรัตนโกสินทร์ มาตึงแต่รัชกาลที่ ๑ ที่จริงแล้วเชียงใหม่เป็นเมืองหรือเวียงเก่าแก่ พระเจ้าเม็งราย หรือมังราย หรือพระยามังราย สร้างขึ้นตามที่ทราบๆ กันดีอยู่แล้ว ตั้งแต่ พ.ศ.๑๘๓๙ ยุคเดียวกับกรุงสุโขทัย ราชวงศ์ที่ปกครองเมืองเชียงใหม่ คือ ราชวงศ์มังราย ปกครองกันต่อๆ มา จนถึงกษัตริย์องค์ที่ ๒๐ พระเจ้ามกุฎ ครองราชย์ พ.ศ.๒๔๙๔-พ.ศ.๒๑๐๗ ใน พ.ศ. ๒๑๐๑ พระเจ้าบุเรงนอง (ผู้ชนะลิบทิศนั่นแหละ) ยกทัพมาตีเมืองเชียงใหม่ แค่สามวันเท่านั้นเองก็ยึดเมืองเชียงใหม่ได้ อีกหกปีต่อมา พม่าก็ปลดพระเจ้าเมถุนออกจากราชบัลลังก์ แต่งตั้งพระนางวิสุทธเทวีเชื้อสายราชวงศ์มังรายนั้นเองเป็นทางพระญาแทน ครองบัลลังก์อยู่ ๑๔ ปี สวรรคต เป็นอันว่าสิ้นราชวงศ์มังราย และหมดตัวเจ้านายเชื้อสายราชวงศ์มังรายในเวลาต่อมา เพราะพม่าแต่งตั้งเจ้านายและข้าราชการพม่ามาปกครอง ตาอยู่ในอำนาจพม่าถึง ๒๑๖ ปี ทั้งหมดนี้เก็บความมาจากพงศาวดารเมืองเชียงใหม่ ระหว่างที่พม่าปกครองบ้านเมืองอยู่ ก็มีผู้พยายามต่อต้านพม่าขึ้นปกครองเชียงใหม่ช่วงระยะเวลาสั้นๆ จนกระทั่ง พ.ศ.๒๒๗๒ ระหว่างที่เชียงใหม่ลำพูน ลำปาง อยู่ในอำนาจพม่า ลำพูนนั้นพม่าก็ปกครองอยู่ ลำพูนยกทัพมาตีลำปาง (เล่าอย่างภาษาเล่าเพราะ สมัยนั้นลำพูนคือหริภุญชัย ลำปาง ชื่อ เขลางคนดร) ทางลำปางมีวีรบุรุษชื่อ หนานทิพช้าง (หนาน-คำเรียกผู้ชายที่บวชแล้ว อย่างเดียวกับภาคกลางเรียกว่า "ทิด") หนานทิพช้าง เป็นผู้นำในการสู้รบสามารถขับไล่กองทัพลำพูนแตกหนีกลับไป ชาวเมืองลำปางจึงอภิเษกให้หนานทิพช้างเป็นเจ้าเมืองลำปาง เฉลิมนามว่า "พระญาสุลวฦาชัย" ลำปางในสมัยพระญาสุลวฦาชัยนั้นยังคงขึ้นต่อพม่า เมื่อพระยาสุลวฦาชัยถึงแก่อสัญกรรม เจ้าฟ้าชายแก้วได้เป็นผู้ปกครองบ้านเมืองต่อ กษัตริย์พม่าแต่งตั้งให้เป็นเจ้าฟ้าสิงหราชธานี แต่ต่อมาเกิดขัดกันขึ้นกับพวกพม่าที่ครอบครองเชียงใหม่ ถึงขนาดพม่าจับเจ้าฟ้าชายแก้วไปขังไว้ที่เชียงใหม่ สรุปว่า ระยะเวลานั้น เป็นสมัยกรุงธนบุรี (พ.ศ.๒๓๑๗) เจ้ากาวิละราชบุตรใหญ่ของเจ้าฟ้าชายแก้ว เข้าพึ่งพระบรมโพธิสมภาร สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช สมเด็จพระเจ้าตากสินฯ จึงโปรดให้ เจ้าพระยาจักรี และเจ้าพระยาสุรสีห์ ยกกองทัพไปช่วย ปราบพม่ายึดเมืองเชียงใหม่ได้ ทรงตั้งเจ้ากาวิละเป็นเจ้าเมืองลำปาง เวลานี้เองที่เจ้าพระยาสุรสีห์ผูกสมัครรักใคร่ในเจ้าศรีอโนชา หรือ ศิริรจนา หรือศิริรจจา ได้เสกสมรสเป็นท่านผู้หญิงเอกภรรยา ต่อมาเมื่อสถาปนาพระบรมราชวงศ์จักรี เจ้าพระยาสุรสีห์ขึ้นเป็นกรมพระราชวังบวรสถานมงคล เจ้าศิรีรจนา จึงทรงดำรงที่พระอัครชายาในกรมพระราชวังบวรฯ (มิใช่พระอัครชายาเธอ เพราะพระอัครชายาเธอ เป็นตำแหน่งพระมเหสีชั้นหลานหลวงของทางวังหลวง) นับเป็นการเกี่ยวข้องกับ "เวียงวัง" กรุงรัตนโกสินทร์ครั้งแรก ในรัชกาลที่ ๑ นั้นเอง ต่อมาโปรดฯให้เจ้ากาวิละขึ้นไปครองเชียงใหม่ อภิเษกเป็น "พระเจ้าเชียงใหม่" อนุชาอีก ๖ องค์ แยกย้ายกันครองเมืองลำพูน ลำปางรวมทั้งเป็นอุปราชของทั้งสามนคร พระเจ้ากาวิละ พระเจ้าเชียงใหม่องค์แรกกับอนุชาทั้ง ๖ ผู้เป็นโอรสเจ้าฟ้าชายแก้ว และเป็นหลานปู่ของพระยาสุลวฦาชัย นี้แหละ ที่เรียกกันว่า "เจ้าเจ็ดตน" (ตน-คนหรือองค์) เจ้านายฝ่ายเหนือที่มีคำนำหน้านามว่า "เจ้า" ทุกท่าน ล้วนสืบเชื้อสายมาจากเจ้าเจ็ดองค์ดังกล่าว เป็นราชวงศ์ฝ่ายเหนือทางล้านนาไทยเพียงวงศ์เดียว ไม่ว่าเจ้าลำพูน เจ้าเชียงใหม่เจ้าลำปาง เรื่องกฎเกณฑ์การสืบสกุลเป็น "เจ้า" นั้นครั้งหนึ่ง เจ้านายฝ่ายเหนือที่เข้ามาอยู่ในสำนักพระวิมาดาเธอ กรมพระสุทธาสินีนาฎฯ เคยบอกว่า ผู้ที่มีสิทธิใช้คำนำนามว่า "เจ้า" นั้น ต้องทั้งฝ่ายบิดา และมารดาเป็น "เจ้า" ด้วยกันทั้งคู่ คือสมรสกันในหมู่วงศ์ญาติ เชื้อสายเจ้าเจ็ดองค์ นอกเสียจากว่า พระบิดาเป็นเจ้าหลวง (เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง) แม้มารดาจะมิได้เป็นเจ้า บุตรทั้งชายหญิงก็ใช้ว่า "เจ้า" สำหรับชายาเอกเจ้าหลวงนั้นเรียกว่า "แม่เจ้า" หมายถึง "เทวี" ในหนังสือบัญชีการสืบสกุลเจ้าเจ็ดตน และเท่าที่เคยได้ยินนั้น เห็นเรียก "เจ้าหญิง" บางท่านว่า "เจ้าแม่" ซึ่งผู้ใหญ่ชาวเหนือ ท่านบอกว่า "เป็นการเรียก "เจ้าหญิง" ผู้สูงวัยด้วยความเคารพ แทนที่จะเรียกว่า "เจ้า" เฉยๆ ในหนังสือเรื่อง "เจ้าหลวงเชียงใหม่" ที่พิมพ์ในโอกาสสมโภชเชียงใหม่ ๗๐๐ ปี ได้อธิบาย ถึงคำว่า "เจ้า" ไว้ว่า "เจ้า-เป็นคำเรียกขานนำหน้านามตามประเพณีนิยม แบบล้านนา ใช้กับผู้สืบสกุลของเจ้าหลวง แต่ทั้งนี้มีผู้สืบสกุลจำนวนไม่น้อยซึ่งดำรงชีวิตตามแบบสังคมเมืองปัจจุบัน แม้จะมีความผูกพันกับสายสกุลอยู่อย่างมาก แต่ก็เลือกที่จะไม่ใช้คำเรียกขายตามแบบโบราณประเพณีเช่นนี้" หลังจากพระอัครชายา ศิริรจนา หรือทางเหนือออพระนามว่า "แม่เจ้าศรีอโนชา" แล้ว ในรัชกาลที่ ๕ ก็มีเจ้าหญิงฝ่ายเหนือเข้ามารับราชการในพระบรมมหาราชวังอีกสองท่าน คือ เจ้าจอมมารดาเจ้าดารารัศมี (พระราชชายาเจ้าดารารัศมี) และเจ้าจอมมารดาเจ้าทิพเกษร เจ้าจอมมารดาของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิลกนพรัฐ กรมหมื่นสรรควิไสยนรบดี พระราชชายาฯ และเจ้าจอมมารดาเจ้าทิพเกษร นั้นนับลงมาจากพระเจ้ากาวิละแล้ว อยู่ในลำดับชั้นเดียวกัน พระเจ้าตา (พระเจ้ากาวิโรส) ของพระราชชายาฯ และเจ้าปู่ของเจ้าจอมมารดาเจ้าทิพเกษร เป็นโอรสของพระเจ้ากาวิละองค์ที่ ๑ และองค์ที่ ๓ ตามลำดับ สำหรับเจ้ากอแก้วประกายกาวิล ณ เชียงใหม่ที่ถามมานั้น เจ้าพ่อ คือ เจ้ากาวิละวงศ์ เจ้าแม่คือ เจ้าหญิงศิริประกาย เป็นเจ้าทั้งสองฝ่าย จาก : สลุงเงิน - 01/05/2002 13:41

ข้อความ : จาก http://www.sakulthai.com/DSakulcolumndetail.asp?stcolumnid=179&;stissueid=2389&stcolcatid=2&stauthorid=13 จาก : สลุงเงิน - 01/05/2002 13:45

ข้อความ : ยืนดีเจ้า น้องสลุงเงิน อุตส่าห์เซาะหามาปั๋นกั๋นอ่าน ได้ฮู้ได้หัน อันตี้บ่เกยได้ฮู้ได้หัน จาก : เครือวัลย์ - 02/05/2002 23:31

ข้อความ : นครพิงค์ถิ่นล้านนาเป็นชื่อเมืองเวียงวังช่างพิศมัยทั้งคนใกล้ไกลต้องมนต์เสน่ห์ประเพณีวัฒนธรรมเก่าแก่สืบกันมาคนเมืองนั้นหนาจริงใจใฝ่ธรรมนำ้ใจประเสริฐ์ไม่เลอเลิศเหมือนที่ใดพอใจกับถิ่นแค้วนแดนตนเองต้อนรับคนแปลกหน้าเหมือนมีค่ายิ่งมีคำสัตย์ให้ไว้ไม่ลืมเลือนเพราะบรรพบุรุษสืบเชื้อไว้ให้มั่นคงจึงดำรงค์อยู่ได้มา 700 กว่าปี จาก : นนท์ลูกคนเมืองเชียงใหม่ - 07/09/2002 21:38

ข้อความ : อยากให้อ้ายสลุงเงินเอาเรื่องเจ้านายฝ่ายเหนือมาลงฮื้อมากกว่านี้จะได้ก่อเจ้าเพราะอยากจะฮู้เรื่องเจ้านายฝ่ายเหนือทุกๆจังหวัดเลยหวังว่าอ้ายคงจะหาข้อมูลมาฮื้ออ่านเน้อเจ้ายินดีจาดนัก จาก : คนแพร่เจ้า - 30/06/2003 17:02

ข้อความ : ในเว็บของท่านพิมพ์ผิด 2 แห่ง คือ 1.เรียกขาน ไม่ใช่ เรียกขาย 2. ออกพระนาม ไม่ใช่ ออพระนาม ขอความกรุณาแก้ไขให้ด้วยนะครับ ขอบคุณมากครับ จาก : ว่าที่เขยคนเมือง - 27/10/2004 13:46

ข้อความ : ก็คนเหนือเหมือนกันค่ะอีฉันเข้าใจค่ะชอบมากเรื่องนี้อ่ะนะค่ะ ๛tank you๛ จาก : อีฉัน - - irobot20@hotmail.com - 03/11/2004 11:29

ข้อความ : อยากฮู้เรื่องของพระยาเมืองแก้วเกี่ยวกับประวัติของเปิ้นคับ จาก : คนเจียงใหม่ - - - - 12/01/2005 21:16

ข้อความ : ขอให้คนล้านนาภูมิใจในความมีเอกลักษณ์ที่ดีของความเป็ชาวเหนือละรักษาไว้ให้จงดีเพื่อความเป็น "คนเมือง" อย่างแท้จริง ยินดีจ๊าดนักครับ จาก : ศราวุธ สกุลสอน - - Dometum@hotmail.com - 17/02/2005 15:13

ข้อความ : ฮ่วย จาก : ิำำbee - 13/06/2005 10:13

ข้อความ : คนน่ารัก จาก : ฝน - - 8/7/2005 - 08/07/2005 10:19

ข้อความ : ขอให้ล้านนาอยู่กับเราไปนานๆ จาก : ฝน - - 8/7/2005 - 08/07/2005 10:20

ข้อความ : รักนะเด็กโง้ จาก : bell - 08/12/2005 14:07

ข้อความ : รักนะ ฝน จาก : bell - 08/12/2005 14:08

ข้อความ : สวัสดีเจ้า ************************** ซียูอะเกนเน่อเจ้า จาก : ฝน - - - - girl _ narak @ yahoo.com - 26/12/2005 18:56

ข้อความ : อยากได้ประวัติของพระยาไชยสงครามอ่ะค่ะ ต้องส่งรายงานอาจารย์ ถ้าไม่มีติดศูนย์อ่ะค่ะ ถ้าใครพอจะมีหรือพอจะรู้ ช่วยส่งมาให้ ทางเมลล์นะคะ mar_p_meepooh@hotmail.com จาก : ต่าย - 06/01/2006 19:56

ข้อความ : อยากรู้ประวัติของนามสกุล ณ ลำพูน ว่ามีต้นกำเนิดมาจากไหนใครบ้างที่เป็นผู้สืบเชื้อสายมาบ้าง ใครรู้กรุณาช่วยส่ง มาทางเมลล์ด้วยนะคับ ที่ logoart_602@hotmail.com จะขอบคุณเป็นอย่ามาก จาก : ณัฐวุฒิ ณ ลำพูน - - Logoart_602@hotmail.com - 20/01/2006 13:10

ข้อความ : เก๋า จาก : ฟ้าส่าง - - กพ่าพ@hotmil.com - 20/01/2006 16:03

ข้อความ : นามสกุลมีแสงมาจากประเทศลาวจริงเปล่า อยากรู้จัง............. จาก : วิ - - i_am_vi@thaimail.com - 29/01/2006 15:31

ข้อความ : มีด้วยหลอ จาก : ขวัญ - 20/02/2006 15:20

ข้อความ : ผมเป็นคนแม่ริมเจียงใหม่ แต่มาอยู่กรุงเทพสี่สิบกว่าปีแล้ว สมัยก่อนวัดเบญจฯจะมีงานตานก๋วยสลากตอนสงกราน์ ทุกวันี้ไม่ทราบยังมีอยู่หรือเปล่า ไม่ค่อยกล้าไปแถวนั้นกลัวม็อบนะ ขอให้ชาวเหนือทุกท่านจงมีความสุขนะครับ อยู่บ้านว่างๆอ่านหนังสือ ท่อง internet หากท่านใดอยากสนทนาเชิญe-mail ,มาคุยกัน ขอต้อนรับสุภาพชนนะครับ ผมอายุห้าสิบกว่า มีครอบครัวที่อบอุ่น (ไม่คุยเรื่องการเมือง) pisa249@hotmail.com จาก : ลุงต้อ - - pisa249@hotmail.com - 22/03/2006 14:55

ข้อความ : loveทุกคน จาก : คนเชี ยงใหม่ - - ไม่บอก - 07/06/2006 13:22

ข้อความ : มีคนชื่อเดียวกัน นามสกุลเดียวกัน เหมือนกันทุกพยางค์ กับผม 2 คนละ จาก : nathawoot nalamphun - - nathawoot@hotmail.com - 05/08/2006 08:10

ข้อความ : ผมเคยอ่านหนังสือเจอเกียวกับพระประวัติของเจ้านายฝ่ายเหนือแต่ลืมไปแล้วว่าเจ้านายพระองค์ใดของฝ่ายเหนือว่าขอพระราชทานให้สืบเชื้อสายเจ้าต่อกันมาจนถึงทุกวันนี้ เพราะเมืองอุบล ฯ ก็เคยมีเจ้ามาก่อนแต่ไม่ได้ยกย่องให้สืบเซื้อสายเหมือนเจ้านายฝ่ายเหนือ ขอขอบพระคุณมาก โกมล จาก : สมศักดิ์ รัการเมือง - - airagencyt@mozart.inet.co.th - 28/08/2006 12:10

ข้อความ : อันข้าเจ้าอยากฮู้เรื่องประวัติขอ[พระมหาเทวีจิรปะภา]นะเจ้าขอหื่อสู่ ไปส้อมาหื่อกำนะเจ้า ขอบคุณเจ้า จาก : อุบลวรรณา - - gsasd_9874@hpotmail.com - 04/09/2006 13:15

ข้อความ : หาข้อความที่ดีกว่านี้ที่เป็นประวัติไม่มีแล้วหรือ จาก : อ้ายคำ - - wuttichai_nes@chaiyo - 24/11/2006 11:13

ข้อความ : มีคับคุณณัฐวุฒิ ผมก็ชือณัฐวุฒิ เหมือนกัน แล้วคุณเปนคนจังหวัดไหนละว่างๆๆแวะมาทักกันก็ได้นะ ที่ logoart_602@hotmail.com จาก : อาร - - logoart_602@hotmail.com - 25/11/2006 23:15

ข้อความ : ในปัจจุบันมีการสืบเชื่อสายคำว่าเจ้ากันอย่างไรและมีสิทธิ์เหมือนกับคนทั่วไปหรือไม่ จาก : บัวขาว - 29/01/2007 15:03

ข้อความ : มีแต่ในอดีตคนละฐานะกัน จาก : ล้านา - 16/05/2007 19:02

ข้อความ : ไข้อยากฮู้รายจื่อของราชวงศ์มังรายอะเจ้า ใขฮู้ช่วยแอดมาตี้เมล Sarocha_nuyjung@hotmail.com เน้อเจ้า มาบอกได่แต่ห้ามจีบเน้อเจ้า (ถึงแม้ยังบ่มีแฟนแต่ก่าเป๋นละอ่อนอยู่นะเจ้า ^^) จาก : .+**+.สาวน้อยลึกลับ.+**+. - - แม่นางจินส์ - 08/06/2007 17:09

ข้อความ : ป้าเป่นคนเจียงใหม่ ไค้ฮู้ประวัติเกี่ยวกับเจดีย์ขาวตี้ใกล้เทศบาลเจียงใหม่ ว่าความเป๋นมาเป๋นจะได ขอจ้วยบอกฮื้อฮู้ตวยเน้อ อ้ายสลุงเงิน ยิ้นดีเจ้า จาก : ป้าขิ่น - 30/10/2007 17:07

ข้อความ : ความลับมาบอก เป็นเรื่องจริงที่เกิดขึ้น เคยมีเด็กถูกฆ่าตายที่ห้องนำของภารโรง แต่ไม่สามารถหาต้นเหตุของคดีได้ จึงได้ปล่อยร่างไร้วิญญานของเด็กน้อยทิ้งไว้ ณ ที่เดิม ไม่มีการทำพิธีอะไรทั้งสิ้น วิญยาณของเด็กจึงล่องลอยวนเวียนอยู่ในรร. เป็นเวลาหลาย10ปี จนวันหนึ่งได้มีกลุ่มน.ร. หญิงเข้าไปในห้องนำนั้นเพื่อหวังจะแกล้งภารโรง จึงได้พบวิญยาณของเด็กน้อยกำลังไต่ไปตามเพดาน พร้อมแสยะยิ้มให้ พวกเทอกลัวมากรีบวิ่งออกจากห้องน้ำ แต่เพื่อนคนหนึ่งพลันไปเหยียบแอ่งน้ำที่พื้นเข้า จึงได้ล้มและไปสะดุดขาของเพื่อนอีกคนหนึ่งเข้า เพื่อนคนนั้นได้จับแขนของอีกคนไว้จึงล้มกันมาเป็นทอดๆและหัวฟาดพื้นตายหมด วิญยาณของพวกเขาจึงวนเวียน ณ ที่แห่งนั้นตลอดไป จงส่งต่อไปอีก20 กระทู้ ภายใน 7ชม. ต่อแรกเราก็ไม่เชื่อหรอกแต่เพื่อนเราประสบอุบัติเหตุไปแล้ว 5คนตั้งแต่เราอ่าน จาก : มอส - 31/12/2007 12:56

ข้อความ : ดีใจมากที่ได้รู้เกีรยวกับประวัติศาสตร์ ทำไห้หนูมีความรู้เพิมขึ้น ขอบคุณมากคะที่นำเรื่องดีๆไห้กับคนที่ต้องการแสวงหา สวัสดีคะ จาก...เด็กลำพูน จาก : น้องกบ - 03/01/2008 12:15

ข้อความ : ชอบเรื่องราวเกี่ยวกับเวียงวัง ประวัติศาสตร์ทางเหนือมาก และนวนิยายที่มีเนื้อหา บรรยากาศทางเหนือ ใครพอจะแนะนำหนังสือ นวนิยายที่เกี่ยวข้องบ้าง กรุณาบอกจะเป็นพระคุณอย่างสูง จาก : จ๊ะโอ๋ - - v_sss@hotmail.com - 27/04/2008 08:25

ข้อความ : อยากทราบประวัติเจ้าพระยาอินต๊ะ มีตำแหน่งใดทางล้านนาเจ้า จาก : อ้อยควั่นฮิมปิง - - waterflowerooy@hotmail.com - 02/10/2008 23:32