|
หัวข้อ : นกในวรรณกรรมของสุนทรภู่ (23่): นกนางนวล ข้อความ : เขาสูงฝูงหงส์ลงเรียง .เริงร้องซ้องเสียง สำเนียงน่าฟังวังเวง กลางไพรไก่ขันบรรเลง ..ฟังเสียงเพียงเพลง ซอเจ้งจำเรียงเวียงวัง ยูงทองร้องกะโต้งโห่งดัง เพียงฆ้องกลองระฆัง แตรสังข์กังสดาลขานเสียง กะลิงกะลางนางนวลนอนเรียง .พระยาลอคลอเคียง แอ่นเอี้ยงอีโก้งโทงเทง ค้อนทองเสียงร้องป๋องเป๋ง ..เพลินฟังวังเวง อีเก้งเริงร้องลองเชิง กาพย์เรื่อง พระไชยสุริยา ย่างเข้าฤดูหนาว ราวเดือนพฤศจิกายน จนไปถึงเดือนมีนาคมของปีถัดไป ใครๆ โดยเฉพาะชาวกรุงเทพฯ ต่างนิยมไปท่องเที่ยวแบบเช้าไปเย็นกลับในวันเสาร์หรือวันอาทิตย์ที่สถานตากอากาศบางปู ซึ่งอยู่ในตำบลบางปู อำเภอเมืองสมุทรปราการ จังหวัดสมุทรปราการ สถานตากอากาศบางปูแห่งนี้ เป็นสถานที่ราชการที่อยู่ในความดูแลของกองทัพบก แต่เปิดโอกาศให้ประชาชนทั่วไปเข้าไปพักผ่อนและรับประทานอาหารทะเลในภัตตาคาร ซึ่งอยู่ตรงปลายสุดของสะพานสุขตาที่ยื่นออกไปในทะเล ท่ามกลางบรรยากาศแห่งท้องทะเล โดยเฉพาะในยามเย็นย่ำใกล้ค่ำ เมื่อดวงตะวันกำลังจะลับขอบฟ้าจมหายไปในทะเล ซึ่งเป็นภาพที่ช่างชวนมองยิ่ง นอกจากนี้ เรายังมีโอกาสได้ต้อนรับนกนางนวลนับร้อยนับพันตัวที่บินอพยพย้ายถิ่นเข้ามาหากินในประเทศไทยในบริเวณชายทะเลของสถานตากอากาศแห่งนี้อีกด้วย ช่วยทำให้วันหยุดสุดสัปดาห์ของเรามีชีวิตชีวาขึ้นมากทีเดียว จนเดี๋ยวนี้ สถานตากอากาศบางปูกลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวหมายเลขหนึ่งของจังหวัดสมุทรปราการไปเสียแล้ว แม้ว่าในอดีตยังไม่มีสถานตากอากาศบางปู แต่ชาวภาคกลางคงมีโอกาสได้ต้อนรับนกนางนวลเหล่านี้มาตั้งนานแล้ว เพราะปรากฏหลักฐานให้เห็นในวรรณคดีไทยเรื่องต่างๆ รวมทั้งวรรณกรรมของสุนทรภู่ที่เอ่ยถึงนกนางนวลอยู่บ่อยๆ เช่น กาพย์เรื่อง พระไชยสุริยา ข้างต้น และนิทานคำกลอนเรื่อง พระอภัยมณี ข้างล่างนี้ สันโดษเดี่ยวเหลียวแลเห็นแต่นก ฝูงวิหคเหมราพระยาหงส์ ที่หุบเขาเหล่าฝูงนกยูงลง ฟ้อนเป็นวงเวียนรายชม้ายเมียง เค้าโมงมองพร้องเพรียกร้องเรียกคู่ กระลุมพูโพระดกโฮกปกเสียง ซังแซวแจ้วแก้วพลอดฉอดสำเนียง นางนวลเคียงคู่นางไม่ห่างกัน ทั้งนี้เพราะว่า นกนางนวลเหล่านี้มิได้อาศัยและหากินอยู่เฉพาะตามชายฝั่งทะเลของอ่าวไทยตอนในตั้งแต่จังหวัดชลบุรี เรื่อยมายังฉะเชิงเทรา สมุทรปราการ สมุทรสาคร สมุทรสงคราม เพชรบุรี จนไปถึงประจวบคีรีขันธ์เท่านั้น แต่ยังบินร่องขึ้นมาตามลำแม่น้ำสายใหญ่ๆ ที่ไหลผ่านที่ราบภาคกลาง เช่น แม่น้ำบางปะกง เจ้าพระยา ท่าจีน และแม่กลองอีกด้วย โดยเฉพาะตามลำน้ำเจ้าพระยานั้น นกนางนวลเคยบินร่องขึ้นไปจนถึงจังหวัดปทุมธานีเลยทีเดียว จึงทำให้ชาวภาคกลางมีโอกาสได้ต้อนรับนกนางนวลในฤดูหนาว เนื่องจากในวรรณคดีไทยที่แต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา เช่น กาพย์ห่อโคลงเห่เรือ ของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์หรือเจ้าฟ้ากุ้ง ได้เอ่ยถึงนกนางนวลไว้ด้วย ดังนี้ นางนวลนวลน่ารัก ไม่งามพักตรเหมือนทรามสงวน แก้วพี่นี้สุดนวล ดั่งนางฟ้าหน้าใยยอง จึงทำให้สันนิษฐานได้ว่า ในอดีตนกนางนวลอาจบินร่องขึ้นไปจนถึงกรุงศรีอยุธยาก็เป็นได้ จึงทำให้ชาวบ้านในสมัยนั้น รวมทั้งกวีด้วยได้พบเห็นนกนางนวล และเอ่ยถึงนกนางนวลไว้ในงานประพันธ์ของท่าน นกนางนวลที่พูดถึงนี้คือนกนางนวลธรรมดา(Brown-headed Gull; Larus brunnicephalus) ซึ่งในฤดูร้อนจะอาศัย ผสมพันธุ์และทำรังวางไข่อยู่ในบริเวณทะเลสาบน้ำจืดทางตอนกลางของทวีปเอเชียในระดับความสูงตั้งแต่ 3,500 จนถึง 5,000 เมตร แถบที่ราบสูงปามีร์ในสาธารณรัฐคีร์กีซ (Kyrgyzstan) แคว้นแคชเมียร์ในอินเดีย ทิเบต และจีนทางด้านตะวันออกจากซินเจียงไปยังมณฑลกานซูและชิงไห่ ครั้นพอถึงฤดูหนาวจะบินอพยพย้ายถิ่นหลบหนีความหนาวเย็นลงมาหากินตามชายฝั่งทะเลและปากแม่น้ำใหญ่ ตั้งแต่อ่าวเอเดน ชายฝั่งคาบสมุทรอาระเบีย เรื่อยมาถึงชายฝั่งของอินเดีย ศรีลังกา จนมาถึงชายฝั่งของพม่า ไทย มลายู สิงคโปร์ และอินโดนีเซีย นกนางนวลธรรมดาที่ชาวไทยได้มีโอกาสต้อนรับในช่วงฤดูหนาวนี้ ใครที่ช่างสังเกตจะเห็นว่า มีสีสันแตกต่างกันถึง 3 แบบ ซึ่งเราสามารถแยกความแตกต่างได้ไม่ยากนัก แบบแรกเป็นนกโตเต็มวัยนอกฤดูผสมพันธุ์ มีขนสีขาวเกือบทั่วทั้งตัว ยกเว้นขนปลายปีก 2 เส้นนอกซึ่งเป็นสีดำและมีจุดสีขาวตอนปลายขน ส่วนขนปลายปีกเส้นอื่นๆ มีสีดำเฉพาะตอนปลายขน นอกจากนี้บริเวณหลังคอ ไหล่ และหลัง รวมทั้งขนคลุมปีกและขนกลางปีกยังมีสีเทาจางๆ อีกด้วย ปาก ขาและนิ้วเท้า รวมทั้งแผ่นพังผืดที่ขึงระหว่างนิ้วเท้าหน้ามีสีแดงเข้ม แต่ปลายปากออกสีดำเล็กน้อย ม่านตาสีเทาหรือค่อนข้างขาวเห็นได้ชัดเจน ล้อมรอบด้วยหนังตาสีแดง และยังมีแต้มสีน้ำตาลที่ด้านหน้าของตาและที่ขอบของขนคลุมหูด้วย แบบที่สองเป็นนกโตเต็มวัยในฤดูผสมพันธุ์ ซึ่งแตกต่างจากแบบแรกตรงที่ขนทั่วทั้งตัวมีสีขาวสะอาดตากว่าเดิม และมีหัวทั้งหัวเป็นสีน้ำตาลไหม้ แต่มีขอบสีขาวทางด้านหลังของตาด้วย เราจะพบเห็นได้ในช่วงต้นของฤดูหนาวซึ่งนกบางตัวยังมิได้ผลัดขนชุดนี้ทิ้งและมีขนชุดใหม่เหมือนแบบแรก หรือ ในช่วงต้นฤดูร้อนซึ่งนกบางตัวได้ผลัดขนแบบแรกทิ้งไปและมีขนชุดใหม่เป็นขนแบบนี้แล้ว ส่วนแบบที่สามเป็นนกที่ยังโตไม่เต็มวัย ซึ่งมีสีสันทุกอย่างเหมือนนกที่โตเต็มวัยแล้วในขนชุดนอกฤดูผสมพันธุ์ แต่ขนปลายปีกและขนกลางปีกทุกเส้นมีปลายขนเป็นสีน้ำตาลไหม้ และยังมีแถบเล็กๆ สีน้ำตาลที่ขนคลุมปีกอีกด้วย ที่ปลายหางก็มีแถบสีน้ำตาล นอกจากนี้ ม่านตายังมีสีคล้ำอีกด้วย ในช่วงฤดูหนาว ถ้าเราอยากจะต้อนรับนกนางนวลชนิดนี้ คงต้องเดินทางไปที่สะพานสุขตา ในสถานตากอากาศบางปู เพราะนกนางนวลจำนวนมากนับร้อยๆ ตัวจะพากันไปชุมนุมอยู่ตามชายทะเลรอบๆ สะพานสุขตาแห่งนี้ ถ้าหากน้ำทะเลขึ้น มันจะลอยน้ำอยู่ในบริเวณนั้น ถ้าหากน้ำทะเลลง มันจะยืนอยู่ตามหาดโคลนชายทะเลในบริเวณนั้นไม่ยอมไปไหนทั้งสิ้น ไม่แน่ใจเหมือนกันว่าเพราะอะไร มันจึงพากันมาชุมนุมอยู่ที่นี่ อาจเป็นเพราะว่า บรรพบุรุษของมันคงพากันบินอพยพย้ายถิ่นมาหากินที่นี่หลายร้อยหลายพันปีมาแล้วก็ได้ แต่บางคนบอกว่า ที่มันไม่ยอมบินไปหากินที่ไหน เพราะมีคนนำกากหมูมาโปรยให้มันกินอยู่ทุกวัน ตลอดทั้งวัน จึงไม่ใส่ใจที่จะบินไปหากินที่ไหนอีกต่อไปนั่นเอง แต่ตามปกติ มันขอบบินหากินอยู่เหนือผิวน้ำทะเลเพื่อคอยโฉบคาบปลาและสัตว์น้ำอื่นๆ ที่ลอยตัวขึ้นมาที่ผิวน้ำ รวมทั้งซากสัตว์ และเศษอาหารที่ลอยอยู่ในน้ำเป็นอาหาร เนื่องจากมันชอบกินซากสัตว์และเศษอาหารนี่เอง จึงมักพบเห็นมันพากันมาป้วนเปี้ยนอยู่แถวๆ สะพานปลา ท่าเทียบเรือ และร้านอาหารริมทะเลอยู่เสมอๆ ในเวลาที่มันบินลงไปคาบอาหารที่ผิวน้ำทะเลนั้น มันจะกระพือปีกอยู่เหนือผิวน้ำ แล้วก้มลงไปใช้ปากคาบอาหาร โดยที่ตัวของมันไม่แตะกับผิวน้ำเลย แต่เท้าของมันอาจแตะกับผิวน้ำบ้าง ถ้าหากกินอิ่มหรือเหนื่อย มันจะบินลงไปลอยอยู่ในน้ำ โดยใช้เท้าที่มีพังผืดขึงแบบเท้าเป็ดช่วยพุ้ยน้ำประคองตัวไปเรื่อยๆ แต่ในเวลาพลบค่ำ มันจะต้องบินกลับมาเกาะนอนอยู่ตามขอนไม้ ตอไม้ หรือก้อนหินริมฝั่ง พอย่างเข้าฤดูร้อน ราวปลายเดือนเมษายน นกนางนวลชนิดนี้จะพากันบินอพยพย้ายถิ่นกลับไปยังถิ่นเดิมทางตอนกลางของทวีปเอเชีย เพื่อผสมพันธุ์และทำรังวางไข่ ในสาธารณรัฐคีร์กีซ บนที่ราบสูงปามีร์ นกนางนวลชนิดนี้ทำรังบนเกาะเล็กๆ หลายเกาะในทะเลสาบคาราคัล (Lake Karakal) ซึ่งอยู่สูงจากระดับน้ำทะเลถึง 4,000 เมตร และมักทำรังปะปนไปกับห่านหัวลาย (Bar-headed Goose) และนกนางนวลแกลบธรรมดา (Common Tern) ด้วย รังของนกนางนวลเป็นแอ่งตื้นๆ บนพื้นโล่งๆ ที่มีก้อนหินระเกะระกะกระจัดกระจายเต็มไปหมด จนช่วยพรางรังและไข่ของมันได้เป็นอย่างดี เพราะไข่ซึ่งวางออกมาครอกละ 2-3 ฟอง มีเปลือกไข่เป็นสีน้ำตาลอ่อน แต่มีจุดสีน้ำตาลคล้ำประพรมไปทั่วทั้งฟอง ซึ่งกลมกลืนกับก้อนกรวดก้อนหิน นกตัวผู้และนกตัวเมียจะผลัดกันกกไข่ ซึ่งใช้เวลาราว 20 วัน ไข่ก็ฟักออกเป็นตัว จาก : นกตะวัน - 24/12/2001 21:45 
|